





UNIVERSITY OF 
ILLINOIS LIBRARY, 
AT URBANA-CHAMPAIGN 
CLASSICS 





Digitized by the Internet Archive 
in 2021 with funding from 
University of Illinois Urbana-Champaign 


https://archive.org/details/narvardmanuscripO0Opeas 






Gee ARVARD MANUSCRIPT OF ST. AU 


. ] 
By ARTHUR STANLEY PEASE 


Printed from the 
HARVARD STUDIES IN CLASSICAL PHILOLOGy 
Vol. XXTI, 1910 








(H., 


ce Fey 


A HARVARD MANUSCRIPT OF ST. AUGUSTINE 
By ARTHUR STANLEY PEASE 


MANUSCRIPT in the Harvard College Library, numbered Nor. 
2000, came to the Library on 14 March, 1906, from the library 
of the late Professor Charles Eliot Norton. It contains St. Augustine’s 
homilies on 1 John, with the subtitle De Caritate. The manuscript 
appears to have been a gift from Professor James Russell Lowell to 
Professor Norton, for the inside of the front cover bears the inscription, 
GeboNe With love of fo Ro La 24 Feb: 1886.7\" But it was prob- 
ably in Mr. Norton’s hands before this date, for a letter from Professor 
C. P. Gregory of Leipzig, dated 26 January, 1886, and addressed 
directly to Mr. Norton deals with the purchase of the manuscript and 
the arrangements to be made for the payment of the price paid for it 
by Professor Gregory to a Paris bookseller. The cover also bears a 
mark of the Didot Library, and in the Catalogue tllustré des Livres 
precieux ... de la bibliothéque de M. Ambroise Firmin-Didot, Vol. V 
(1883), pp. 39-40, no. 25, there is a brief description of the manu- 
script, assigning it to the tenth century, certainly too early a date. The 
only clue to its earlier history is an inscription in a bold hand on the 
top of fol. rr, ‘Biblioth. Weissenau,’ showing it to have belonged to 
the old Benedictine monastery of Weissenau in Bavaria. The binding 
is modern, and the trimming of the edges has stripped off some small 
bits. 

The book contains 92 vellum leaves in addition to three blank leaves 
at the front and three at the back, 23.5 X 16 cm.insize. There are 
25 lines on a page, in one column. The marks of the sharp edge used 
in ruling are very evident as are also the holes made by the compasses 
used in spacing the lines. Several holes in the vellum were mended by 
stitches before the writing was done. 

The ink varies much in blackness, tending to grow browner as the 
scribe advanced. In the middle of f. 17v there is a very sudden 
change from brown to black and others occur at the beginnings of 


b31385 


52 Arthur Stanley Pease 


homilies, but without change of writer. Red ink is used for the initial 
capital letters of the homilies and the accompanying lemmas are shaded 
with red. The first homily commences with a capital illuminated with 
black, red, green, and yellow, and a design representing a composite 
animal. 

The writing is in a clear Caroline minuscule hand of the late eleventh 
or early twelfth century. The Didot catalogue suggests that it may 
have been written at Weissenau. In some cases, as in the introductory 
title, various forms of capitals and uncials are interspersed. Initial 
letters of sentences offer a great variety of forms, being often enlarged, 
thickened, and ornamented with dots. These enlarged letters bear no 
relation to the text, and occur most frequently in ff. 20-25.1 Some 
ligatures are found, most frequently at the ends of lines, e. g. ct, nt, ns, 
St, Us. 

Punctuation in the manuscript offers little of note, though often 
differing from that in printed texts. There are many erasures and 
corrections by the first hand and many insertions above the line. Of 
corrections by a second hand there are few. 

Accent marks are abundant and used in the following ways: (i) to 
mark 7; (ii) to mark single z?; (iii) over the exclamation 0; (iv) to 
distinguish the quantity of vowels in words spelled alike, e. g., zxvenimus, 
invenimus; eadem, éadem; ferimus, (féerimus) ; inctdunt, (tincidunt), 
etc.; (v) very frequently in compound words to show that the prefix is 
not a complete word and carry the reader forward to what follows, e. g., 
invicem, incipit, avide, guidlibet, nemorum, castificat, ddmodum, ddeo, 
superflua, nichilominus. In this use it is occasionally combined with 
the hyphen used to close up the line, e. g., @-mens, dé-super. The 
converse use once appears: 7” via, to be distinguished from énvia. 
(vi) To emphasize a long vowel or accented syllable even where there 
appears little danger of confusion, e. g., ¢dzd¢as, imperitos, caddis, sus- 
cépit, colaphizet, etc.; (vii) on a few unaccented syllables: ‘and, 
quanto, pauld. The circumflex accent is confined in use (with one 


1 They match very well letters in a Quintilian ms. of S. XII in Champollion, 
Paléographie des classiques latins, pl. VII. 

* Wattenbach, An/ettung, p. 52, calls this use unusual and found from S. XII 
onward. In the Norton Ms. it is used only to prevent confusion, e. g., with an 
adjacent z. 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 53 


exception) to long penultimate vowels, but is not used over all such. 
Elsewhere the acute is used. 

In spelling, confusions of ¢, ae, and ve are frequent, the cedilla for 
the two latter being often omitted or misplaced. Confusion of cz and 
# before a vowel occurs constantly. Other peculiarities are noted below. 
The abbreviations and contractions used are fairly numerous, but offer 
no difficulty. 

The value of this manuscript for the establishment of the text the 
future editor must determine. The collation which follows will show 
its many variations’ from the text of the Paris edition of 1836-39 used 
by Migne in Vol. XXXV of his Patrologia. The lack of an apparatus 
criticus in those editions and their unsatisfactory treatment of the text 
make a reexamination of the numerous manuscripts of this work essen- 
tial, and toward such an end I trust that this collation may contribute. 

In the collation which follows abbreviations and contractions are 
regularly expanded; differences of punctuation are not noted, save in 
passages cited for other purposes ; and confusions of ¢, ae, oe, and of cz 
and # are omitted. The manuscript differs from the text in presenting 
consistently the following spellings which I omit in the collation: 
caritas, eundem, Flieremtas, Hierusalem, tmmo, lohannes, micht, 
nichil(-ominus), nunguid, paradysus, quamquam, quandam, scisma(-t- 
cus), tempto and its derivatives. ‘The passages are cited from Migne’s 
edition, the numbers referring to column and line of Vol. XXXV, the 
readings of which are followed in the collation by the variant readings 
of the Norton manuscript. 

1977, ¢mi¢. Incipit tractatus sancti augusti episcopi in epistolas sancti 
Iohannis evangelistae. de caritate.— 3. solemnitas] sollempnitas. — 
9g. hebdomadam] ebdomadam. — 18. locutus] locuturus. 

1978, 5-8. De eo quod . . . oculos eius] 0m.— 12. tractat] trac- 
taret.— 22. videte] vide. — 25. autem] om. 

1979, 6. unde] add. supra.— 10. et vidimus, et] et vidimus inquit 
et.—15. quotidie] cottidie.— 24. sunt martyres] martyres sunt. — 
24. habere voluit] voluit habere.— 31. gigas] gygas. — 33. sidera] 
sydera. — 39. sunt] add. supra.— 40. quia] quia sic. — 42. dicit] om. 


1 For noteworthy examples see below: 1987, 57; 2007, 48; 2009, 26, 27; 2011, 
29; 2029, 33; 2037, 16; 2062, IQ. 


rt 


4 Arthur Stanley Pease 


—43. Isaias] Ysaias.— 44. enim] 0m.— 44. ex persona] ex ipsa per- 
sona.— 47-48. se fecit] om.—52. erat] est.—55. vobis] et vobis. 
—57- vobis]| et vobis. 

1980, 3. illi] aliii— 7. et quidam] quidam.— 16. vidisti] . vidisti 
me.—17. credunt] credent.—18. designati] desygnati. — 22. socie- 
tatem habere] habere societatem.— 25. et haec]| haec. — 27. in ipsa 
unitate | om.— 28. est] inquit.— 29. contrectaverunt| et contrecta- 
verunt.— 44. obscura] obscurata. — 48. auderet] auderet corr. m* ex 
audi . . .— 49. quid] add. supra.— 51. nostros] om.—53. debet 
esse | esse debet.— 54. longeque] longe. 

1981, 3. ut ex ipsa] ut et ab ipsa (ab add. supra).— 4. possumus | 
possumus et.— 10. dicit] dicit et. — 14. illius] ipsius. — 19-20. in eo 
non sunt] non sunt in eo.— 27. dixerimus quia] dixerimus quod. — 
32. est societas] societas est.— 34. ero] ergo. — 34. in iniquitatibus | 
iniquitatibus. — 35. subrepit| surrepit.— 41. facimus] faciemus. — 44. 
sunt nullae] non sunt ullae.— 49. peccata] et peccata. 

1982, 3-4. lumine] lumine ergo. — 6. sequitur] sequitur (/ortasse 
corr. ex sequatur).—6. Christi] om.—14. eius| crucis Domini. — 
26. erat et est] est et est.— 30. confessus fueris peccatorem | pecca- 
torem confessus fueris. — 34. enim] add. supra. — 39. carnem portat | 
portat carnem.— 50. subrepentia] surrepentia. — 54. confessionem 
qua] confessionem. ~Quia. 

1983, 7. quod es] quid es.— 8. dic Deo quod] dic Deo quid. — 8. 
non | add. supra. — 12. in| add. supra. — 13. iniquitatem meam] ini- 
quitates meas. — 17. est] erit.— 20. contradicat] corr. ex tradicat. — 
22. seipsum] semetipsum. — 27. securi] et securl. — 31. enim est] est 
enim. — 34. subrepit] surrepit.— 35. Quid?]| om.— 36. et] om.— 
36. peccaverit] “tera t tn ras.— 40. subrepserit] surrepserit. — 49. 
vir] om.—5o0. ille, ille] ille.—51. ructavit] ructuavit (2 ras.).— 
53-54. habetis] me habetis.— 54. apud] ad. 

1984, 2. ipsum habemus] habemus ipsum.— 7. cum dicunt homines | 
om.—7. immundos] inmundos.— 12. et] vel.— 20. hic] et hic. — 
20. dividentibus] dividentium. — 20-21. qui enim] quia. — 24. vel- 
lent] velle.— 24. eum in parte] in parte eum.— 29. gentibus] om. — 
29. propitiatio est] est propiciatio. — 33. praecisores] praecipitatores. 
— 34. est] om.— 41. inquit servaverit] servaverit inquit.— 42. est 
dilectio| dilectio est.— 45. attende] attendite. — 46. est hoc] hoc est. 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 55 


1985, I1. quia] quoniam.—15. saevirent] sevierunt (77 ras.).— 
15. nunc] om.— 19. vos.] om.—21. sicut ipse] sicut ille.— 26. ut] 
monet ut.— 27. et| 0m.— 29. sic ergo si] si ergo.— 30. viam | in via. 
— 37. veterem hominem] hominem veterem. — 43. in ipso] et in ipso. 
— 43. iam] nam.— 47. lux vero] lux vera.—53. quod dixit] quod 
dicit.— 55. dicemus] dicimus. — 55. diligite] add. supra.—55. inimi- 
cos |] inimicos vestros. 

1986, 8. enim] 0m.—g. in tenebris] tenebre.—13. quae] quem. 
—17. de isto] iste.— 28. est] est necesse.— 31. Christum] lesum.— 
44. scandalum | add. supra.— 45. relinques | relinquis. — 48. est? est, 
quomodo est in Christo?— 49. aut Christum]. . . Christum.— 55. se 
vel] se in. 

1987, 4. ells sanguinem | sanguinem eius. CaG. hic | iste. — 7. (2dem- 
gue in lin. g) duodecim] xii (CI add, supra).—13. ire| abire. — 
13. vobis necessarius ego sum] ego vobis sum necessarius. — 23. uni- 
tate] unitate (corr. ex unitatem).— 26. fraterna est, qualis apparuit in 
istis? | est fraterna apparuit in istis Donatistis.— 30. 0] om.— 32. eis | 
illis.— 38. diligentibus] diligendam.— 42. in dilectione] dilectione.— 
55. lapis iste] ille lapis. — 56. est] 0m.—57. maritali] mortali. 

1988, 6. sisunt] sunt.— 11. tenuit] obtinuit.—15. millibus fidel- 
ium mundus impletus est] in milibus fidelium in mundo adimpletum est. 
— 18. constituta] posita. — 21. Isaias] Ysaias. — 27. Olympum] 
olimpum. — 29. norunt] noverunt.— 31. dicitur] dicit.— 34. frangit| 
confringit. — 39. nolo mireris] non mireris.— 46. ab eo versiculo| ab 
eo quod scriptum est (Aaec verba minio perducta sunt).— 46. (in 
marg.) Item sermo S. Aug.—47. ad istum] ad id.— 49. sicut et 
ipse manet in aeternum] om.—51. de] in.—54. valent] corr. ex 
> valeant. 

1989, 4. resurrexisse] corr. ex surrexisse.— 8. et invenit| invenit. 
— 10, fuisse] esse.—11. Filium Dei] dei filium.—14. aperuit] ap- 
eruit Iesus.— 21. eum non] non eum.— 23. agnoscit] cognoscit. — 
28. quot] quod. — 30. occiderant] occiderunt. — 31. ipsis] ipsos. — 
31. quod] quoniam. — 33. quia] quae. — 34. firmamentum] firma- 
menta.— 35. audet] audeat. — 35. quoquomodo] quomodo. — 38. in 
quo quod] in quo. —3g9. nos non] non. — 39. sed quod] et quod. — 
Ar. faciemus] facimus.— 48. textum Scripturarum] scripturam.— 55. 
nos nossemus | nossemus. 


56 Arthur Stanley Pease 


1990, 1. hoc] sed. — 3. pati Christum] Christum pati.— 12. alia 
nubit] alii nubunt.— 13. fiunt] corr. ex fi. unt.— 15. ibi] ubi.— 15. 
came] corr. ex cane.— 16. carnem ipsam cum commendaret| cum 
carnem ipsam commendaret.— 22. utquid] quid. — 26. hebdomadis | 
ebdomadis. — 27. propterea | propter hoc. — 30. pati Christum] Chris- 
tum pati. a 35. (ttemque in lin. 36) dubitet] dubitat.— 41. dum omnes 
tenet ] cum omnes non tenet. — 44. inducant | seducant.— 45. iterum | 
rursum. — 46. et] om.— 47. manifestata est et ecclesia] manifestum 
est in ecclesia. — 48. remissio] corr. ex remissionem. — 50. audit stul- 
tus, vanus, et |] audi stultos et vanos et.— 51. videt] vident.— 52. clau- 
dit?] claudunt.— 55. eis] add. supra. 

I9QI, I. Occisus est rex noster]| rex noster occisus est. — 2-3. quasl 
oderint civitatem ubi occisus est Dominus noster| 0m.— 3-4. inven- 
erunt in terra] in terra invenerunt.— 4. eum] om.—5. quia] quem. 
— 7. Deum] Dominum. — to. at] et.— 12. incipiens] om. — 14. 
communionem | communicationem.—15. ait ille] ipse ait.—16. mitto]| 
mittam.— 24. mittere] corr., fortasse ex mittem.— 25. inchoata est] 
inchoat.— 27. duodenarius] corr., fortasse ex duordenarius. — 36. il- 
los] om.— 38. sonabant] corr., fortasse ex sanabant. — 39. linguae | 
om.— 41. Civitati] illi civitati. — 42-43. remansisse ad duas linguas| 
ad duas linguas remansisse.— 44. Christus] corr. ex Christum. — 46. 
Spiritus Dei] spiritus sancti. — 46-47. et credamus] ut credamus. — 
50. forte] forte et.— 50. venerunt] venerint.— 52. exiit] exivit. 

1992, I. est, non] corr. ex est, et non.—3. ad quam] quo. — 7. 
amemus]| diligimus. — 8. quia] si.—9. scindimus] conscindimus. — 
11. dimissis] remissis (27 vas.).— 13. per Augustini] Augustini. — 14. 
videris | videtis. — 18. verbis ubera] ubera (corr. ex verba).— 26. et 
hic] et ait hic. — 33-34. quot annorum? putamusne maior] quod an- 
norum putamus? ne maior.— 41. terra] terram.— 42. imo et est] 
immo est. — 42-43. ante Abraham ego fui] ante ego fuil.— 46. futu- 
rum | futurus.—50. finietur]| finitur.—50. ille unus] unus.—52. quod | 
quot. — 53. ipso] ipso die. —54. quando] quomodo.— 55. Domino] 
a domino. 

1993, I. in aeternitate genitus] 0m.— 2. termino] fine. — 3. hoc] 
et.— 9. fiunt] sunt.— 16. nobiscum] vobiscum.— 17. est fortis | fortis 
est.— 26. perdidistis ] perdetis.— 28. ut coronemini] et coronemini. — 
29. cadatis in pugna] in pugna cadatis. — 35. non commendant? | com- 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 57 


mendant.— 36. salvos facit] facit salvos.— 41. timebant] tenebant. — 
44. parat nos ergo inhabitari charitate| separat nos a caritate dei amor 
mundi. — 46. qua] quo. — 53. si silvam] silvam.— 53. exstirpat] ex- 
tirpat.— 55. exstirpare] extirpare. 

1994, I. exstirpatorem silvae] exstirpantem (szc) silvam.— 2. sunt 
in mundo] in mundo sunt.— 12-13. iam renati sunt] sunt renati. — 
16. sacramenta | sacramenta (add. in marg. alia manus vel sarmenta). 
—16. damnationem] damnationem nostram.— 17. est] om.—17. 
charitatis] caritatis (corr. ex caritatem).— 24. radicabitur] radicatur. 
— 27. dixit] dixi.— 28. neque] nec.— 32. ex patre] a patre.— 32. 
mundo sunt] mundo. — 33. desideria] concupiscentia.— 35. quare non 
amem quod fecit Deus?] o#.— 39. Dominus noster Iesus Christus. 
Assumpsit carnem] Christus in mundum natus est. ne amemus mun- 
dum dominus noster Iesus Christus assumpsit carnem.— 46. non] sed 
non. — 49. es| 0m.— 49. est] 0m.—52. ipsius? | suum. 

1995, 4. et] om.— 7. in mundo sunt] sunt in mundo.— 14. amem] 
ames. —15. dei sit] sit dei.—17. sunt tibi] tibi sunt.—17. est ille] 
ille est. — 19. subrepat] surrepat (corr. ex subrepat).— 20. vobis] no- 
bis. — 21. sit] esset.— 22. inebriantur] inebriabuntur.— 24. contem- 
nitur | contempnitur.—28. sed approbare et laudare ut ames Creatorem | 
sed vult te approbare et laudare creaturam ut ames creatorem. — 29. 
faceret] fecerit.— 29. annulum] anulum (corr. ex anullum. L/emgue in 
lin. 90 e¢ 31).— 34. annulus] anulus.— 35. qualis esset? Quis non 
detestaretur] qualis esset qui non detestaretur. — 36. adulterinum | 
adulterum. — 38. (2s) annulum] anulum.— 4o. arrham] arram (2/em- 
gue in lin. 41).— 42. arrha] arra.— 42. omnia ista] ista omnia. — 46. 
nonne tuus amor adulterinus deputabitur] delinquis.—49. terra] terram. 
—so. habitatores] et habitatores. — 51. inhabitantes] habitantes. — 
53. bona domus] pulchra domus (add. supra m* (?) vel bona). — 53. 
marmorata| murata.—54. pulchre laqueata] pulchra, laqueata. — 57. 
inhabitatores | inabitatores. 

1996, 3. est cor] cor est.— 5. ipsi] isti.—6. desiderium] et desi- 
derium. — 12. ista dilectione] istae dilectiones.— 14. probamini] pro- 
babimini.— 20. nobis] om.— 21. carnis est] carnis.— 27. est] om.— 
29. tentare] et temptare.— 30. hoc est desiderium ] hoc, et desiderium. 
— 31. dedit deus] deus dedit.—32. obtulit] optulit.— 32. non] num. 
— 32. fecerunt] fecerint.— 42. unde] hoc unde.— 44. signa] sygna. 


58 Arthur Stanley Pease 


—51. diabolo] corr. ex diabulo.—55. solo pane] pane solo.—58. 
quia] om.— 58-59. ut suscipiant te] om. 

1997, I. curiositate] curiositatem.—16. tentabis] temptabo. — 16. 
tuum | 07.— 21. elevavit eum] eum levavit.— 22. omnia] omnia regna. 
— 22. prostratus] procidens. — 32. facietis] facitis. — 33. venienti | 
veniendi. — 35. est aeternus| aeternus est.— 40. vultis]| velitis.— 41. 
nec | neque. — 44. est] 0m.— 45. saeculi quae] et superbia vitae quae. 
—47. desideria] concupiscentia. — 48. et] 0m.—50. De eo quod se- 
quitur] ab eo quod scriptum est.— 51. unctio ipsius| et non habetis 
necessitatem ut aliquis doceat vos. unctio elus.—51. (i marg. mintio 
scripta) Item sermo beati aug. —58. crementum] incrementum. 

1998, 2. vult] non vult.—4. avide] 72 ras.—8. salute nostra] 
nostra salute. —16. se tangere] tangere se.— 25. contactus] cum tac- 
tus. — 26. mundat] mundet?— 29. arte] zz vas.—38. usque quo] 
quo usque.— 43. videt et] corr. ex et videt.— 47. novissima est] novis- 
sima hora est.—47. horam] hora.—53. ne] et ne.—53. fierent] 
fuerint.— 53. non esse horam novissimam | novissimam horam non esse. 
—56. posset] potest.— 58. et exponit] exponens. 

1999, 10-11. et designaturus est antichristos] antichristos et desyg- 
naturus est.—11. eos nunc. Etinterrogare| eos. Nunc interrogare.— 
18. sit contrarius | contrarius sit.— 18. advertitis] advertetis.— 19. in- 
telligitis | intelligetis. — 21. exire nullo modo] nullo modo exire. — 23. 
membrum] membrum eius. — 23. sibi sunt membra] sunt membra sibi. 
— 32. quandoquidem] quando. — 35-36. evomuntur tunc relevatur] 
evomuntur humores mali relevatur. — 38. proiicit] proicit. — 39. sed] 
om.— 47. baptismum] baptisma.— 48. quidquid] quicquid. — 53. 
volabunt] evolabunt.— 57. charissimi] karissimi.— 58. forte] foras.— 
59. non sint contrarii | contrarii. 

2000, I. qui non sunt] hoc sunt enim.— 2. foris. Sed] foris, quia 
de nobis fuerant. Sed.— 2. de voluntate] voluntate.— 9-10. omnes 
erant ] erant omnes.— 12. sed] 0m.— 13. a sancto| om.— 14. spiritus 
sanctus est] est spiritus sanctus. — 16. dicit] om.—16. cognoscere | 
cognoscent. — 17. esse] est. — 23. autem mendacium] mendacium 
autem. — 27. aduletis ] adulemini. — 31. non est] non sit.— 32. habet 
Christus] Christus. — 33. cum] et cum.— 35. Elias] Helias. — 37. 
habet] om.— 37. Iesus: Christus autem] Iesus Christus. Christus 
autem. — 40. unctus] unus.— 41. iste] ille.— 44. lapis] lapis ille.— 
56. quidquid] quicquid. 


A Flarvard Manuscript of St. Augustine 59 


2001, 1. ecclesiae] om.— 2. designavit] sic desygnavit.— 6. quod] 
quia.— 12-13. vobis velim] nobis velit. — 14. interrogamus] interroge- 
mus.— 14. sit Christus] Christus sit. — 20. non a nobis exivimus] illi 
non a nobis nec nos exivimus ab ipsis.— 25. a nobis exierunt] ex- 
jerunt a nobis. — 33. dubitantium] dubitantibus. — 47. coarctat] co- 
artat.— 53. designavit] desygnavit.— 58. vitam interroga] interroga 
vitam. 

2002, 4. hoc in scriptura?] hoc? in scripturis. — 6. ipsos] istos. — 
10. talibus] de talibus. — 11. Hypocritae] iypocrite. — 13. profertis] 
affertis. — 13. ego] et ego.— 14. malam ibi] ibi malam.— 16. enim] 
om.—t17. fructu] fructu suo.— 19. mendax] mendax est antichristus. 
— 21. exlisse] exisse. — 22. qui minime foras exierunt] quod foras ex- 
ierint. — 26. numerare] enumerare. — 26. contraria] si contraria. — 
28. quidquid] quicquid. — 29-30. contrarius est Christo] Christo con- 
trarius est. — 30. resistant isti] isti resistant. — 31. evenit] eveniat. — 
36. te dicere| dicere.— 40. quotidie] cottidie. — 45. audisti] audistis. 
— 46. hymnus] ymnus.— 47. qui ab] qui eos ab. — 50. quidquid | 
quicquid (¢ta infra passim).— 52. audisti] audistis (ztemgue in lin. 53). 
—>57. deus fecit] fecit deus. 

2003, 2. venti] om.— 7. et grana] grana.— 10. ne] non. — 20. 
enim] et enim.— 20. mercedem quaereres] quaereres mercedem. — 
24. me video] video me. — 26. ipsa] ista. — 30. ad quam ergo] quam 
ergo accipiam. — 31. deficiebas]| vivebas.— 36. te] 0m.— 37. quanto| 
tanto. — 38. quando] quanto.— 45. haec est] est haec.— 45. quae- 
dam merces] merces quaedam. — 58. vitam aeternam] vita aeterna. — 
59. scripsi] scribo. 

2004, 2-3. quidquid libet] quidlibet. — 3. crastina] crastino. — 6. 
faciam] faciat.— 7. exhorresce] exorresce. — 10. scripsi] scribo.— 11. 
ut] et. —11. et unctio] et nos unctionem. —15. fuerit] manet.— 17. 
arescit] exarescit.—18. vos doceat] doceat vos.—19. vos| om.— 
20. eius] ipsius. — 23. illius] ipsius. — 27. ipsius] eius. — 32. quem- 
quam] quemquam hominem.— 41. habet . . . docet] habent... 
docent.— 42. ait et ipse] et ipse ait.— 42. evangelio] evangelio suo. 
— 44. vobis ergo] ergo vobis. — 45. etsi] si.— 46. non sit nullus] cum 
nullus sit.—47. unctio] unctioque.— 47. corde ne| corde tuo ne. — 
51. unctio illius] illius unctio.—52. ista verba] ista.—54. aquam et] 
tanquam. 


60 Arthur Stanley Pease 


2005, 8. vos] nos.—9. (77 marg. minio scripta Item eiusdem.) — 
10. De eo quod sequitur] Ab eo quod scriptum est.—1o. et verax]| 
unctio ipsius docet vos de omnibus et verax.— 16. ipsa] ipsius. — 22. 
spiritum] per (add. supra m+) spiritum. — 25. audiant] audiunt. — 
28. deo locum] locum deo. — 34. sed] non, sed. — 36. oppugnat] ob- 
pugnat (ztemgue in lin. 38). — 37. non| sed. — 39. quam audistis] eius 
quam audit.— 41. ipse] om.—4z2. domini] dei.— 44. manete] per- 
manete. — 47. videtis] videte. — 50. haec] hoc. — 53. universae] 
omni. 

2006, I. signis] sygnis.— 2. et] om.— 8. insultatur] insultantur.— 
g. paratus] praeparatus.— 13. estis] eritis.—17. autem est] est autem. 
—18. non] 7” ras. — 19. promissionem] promissorem. — 22. non tu] 
tu non.— 27. comparentur] conparentur.— 29. est] om.— 36. est] 
om.— 39. absorbebitur] absorbetur.— 40. victoriam] victoria. — 41. 
lucta] luctatio.— 42. triumphus] et triumphus. — 45. qui] quis. — 47. 
hortatore] protectore (corr. ex protectione).— 47. adversum] adver- 
sus. — 48. si] om.— 48. diabolum] et diabolum. — 49. et si] si. — 
50. hostis est| est hostis.— 50, quot palmarum? considerate quo] quod 
palmarum sit considerate, et quo. — 53. ipse] om.— 56. quos? In 
quibus] sed quos nisi in quibus. 

2007, 1. Dei] domini.— 2. veluti] velut.— 3. voluntati] voluntate. 
—6. vicit et] om.—7. et in lob] et lob (corr. ex et in Iob).—8. 
Adam] ipse.—10. immiserat] inmiserat.— 14. quid] quod.— 38. con- 
temnit|] contempnit.— 45. quis] quid. — 48. odio] ideo. —4o9. signi- 
ficatione] sygnificatione. — 50. quia] qui.— 54. infirmitate] infirmita- 
tibus. 

2008, 2. quid ergo nos? iam nati] quid ergo? iam nos nati. — 3. 
nunc] iam nunc. — 6. erimus aliud] erit aliud.— 7. audite quod | audi. 
quod. —g. sicut] sicuti.—12. quid vocatur. Est quod vocatur] quod 
vocatus (corr., fortasse ex vocatur) est.— 19. esse] esse se.— 109. 
aequalis] aequalem.— 20. Christum] Christus. — 21. aequalem patri, 
non possunt] aequale (corr. ex aequali) patri. Hoc non possunt.— 
22-23. secundum . . . caro factum est] quia in die iudicii caro factum 
est.— 25. sed] sed et.— 26. ponit] add. supra. — 28. et si] si. — 32. 
ponet] ponit.— 33. dicet] dicit.— 34. patris mei] om.— 35. dicet] 
om.— 44. solis et lunae, pulchritudinem] stellarum, lunae, pulchri- 
tudinem.— 51. vel ipse] add. in marg.— 52. eius qui] rei quae. — 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 6I 


52. quid] om.—53. potest dici] dici potest. — 53. imparibus] in pari- 
bus. — 54-55. ipsius, redeamus ad illam unctionem] om.—55. quod] 
quae. 

2009, 2. quam] quia.—6. differendo] corr. ex differrendo. — 7. 
capacem]| capatiorem. — 8. videte] vide.— 10. ait enim] om.—1o. 
iam | om.— 14. supernae| add. supra.— 19. exerceamur] corr. ex exer- 
cemur. — 22. exinani] exinaniendum. — 24. pones] ponis. — 25. por- 
tabat] portat. — 26. mundandum] mutandum.— 27. maledicamus] 
mel dicamus. — 28. dicimus] dicamus. — 30. syllabae] sillabae. — 31. 
voluimus] volumus. — 37. salvi] enim salvi.— 44. spem hanc] hanc 
spem.— 48. nolentem] nolente.— 49. te] teipsum.—5o0. inhabitet] 
habitet. — 53. sicut] sicut canitur.— 55. aliquid agis] agis aliquid. — 
56. qui] enim qui. 

2010, 4. est iniquitas] iniquitas est.— 7. ipso] illo.— 8. esset et] 
esset. — g. esset illi] illi esset.— 12-19. eum. Magna ista quaestio 
... et vidimus et cognovimus|] eum. Non est mirum non eum vidi- 
mus, si visuri sumus. Non eum cognovimus, sed cognituri sumus. 
Credimus in eum quem non cognovimus, an forte ex fide cognovimus et 
specie? Magna ista quaestio: omnis qui peccat non vidit eum nec cog- 
noviteum. Nondum cognovimus sed in fide videmus et cognovimus. 
—22. non] nondum.— 25. nostra iustitia] iusticia nostra. — 29. cre- 
dit] credidit (corr. ex credit).— 30. fidem] finem. — 33. ille] ille 
iustus est.— 38. ad] in.— 44. est ista] ista est.— 44. centum cubitus] 
cubitus centum. — 45. sic] sicut.—54. modulo] modo. —57. castus] 
castus est. — 58. et ipse] et ille.—58. sed ipse] sed ille. 

2011, 1. videmus]| vidimus.— 1. cum] tunc. — 2. fuerit] erit.— 3. 
aequabitur | aequabimur.— 5. ab illo] iusticia nostra ab illo.—g. natus, 
fit filius] natus sit, filius.—12. Iudae] Iudei.— 16-17. et sic eris filius 
imitando. Et si diabolum] imitando et si superbiendo diabolum. — 18. 
exstitit] extitit.— 21. est] es.— 23. quando] quantum. — 29. ego] 
ergo. — 30. Christum] Christus. — 34. ista nativitas] nativitas ista. — 
46. nos ipsos] ipsi nos. — 46. in nobis non est] non est in nobis. — 
so. de] ex.— 51. nati sumus] sumus nati.— 54. Ioannes] ipse Iohan- 
nes. — 56. dixit] dicit. 

2012, I. intentam] intantam (s7c).— 3. inde] inde Dominus. — 5. 
in marg. minio scripta Item sermo beati Aug. — 5. in eo quod sequitur] 
ab eo quod scriptum est.—6. facit peccatum; usque] peccat quia 


62 Arthur Stanley Pease 


semen elius in eo manet.—6. non] filioli non.— 7. et lingua] om.— 
Io. quia] qui.—11. adfuistis intente] intenti affuistis. — 12. dicat] 
dicatur.— 18. coarctavit] coartat.— 21. dixerit se] se dixerit.— 22. 
alia] illa.— 27. et] om.— 46. supra] super. — 49. recumbere] dis- 
cumbere.— 54. Deus, et] Deus, et (et add. supra).— 59. discernas: 
peccatum] discernas peccatum ab iniquitate: peccatum. 

2013, 15. non habet peccatum] peccatum (corr. ex peccata) non 
habet. — 18. instrinxit] instruxit.— 24. illud] hoc. — 26. quod est] 
quod est hoc.—42. cogitet] ut cogitet.— 44. sollicitus] solicitus. — 
50. ergo] ergo forte. 

2014, 4. quae] corr. ex quem.—5. quid de] zz rvas., fortasse corr. 
m°,— 8. charitas] karitas.— 10. (25) charitatem] karitatem. — 12. 
nisi] quam (add. supra).—15. crederet] crediderit.— 18. ecce] et 
ecce. — 21-22. dicebat haec] haec dicebat.— 25. ut reddas] quod 
reddas.— 25. ut retribuat] quod retribuat.— 35. mortuus| mortuus est. 
—39. secuti] sed et.—4o. fixo]| flexo.— 42. et apostolum | apostolum. 
—47. pro fratribus etiam] etiam pro fratribus. —54. manere] manere 
dum. 

2015, 1. mihi] me.— 4. ministrarunt] ministraverunt.— 5. sua] 77 
ras.—6. Zacchaeus] Zacheus. — 11. quadruplum reddam] reddo qua- 
druplum.— 15. quia] add. supra.—18. Elias] helyas.—18. illius]| 
ipsius.— 21. mittitur] emittitur.— 25. manifestissime positam] positam 
manifestissime. — 32. ascensuro| 72 vas.— 34. fac pro] fac hoc pro. 
— 40. vestra] om.— 47. characterem] caracterem.— 52. autem] om. 
—55. in ea nobis] nobis in ea. — 57. illuc] illo. 

2016, 2. erit] eris.—3. nosmetipsos] nosipsos.—6. quia] quia sicut. 
—g. dixit aliquid] aliquid dixit.—10. et] et non.—16. dicat hoc] 
hic adhuc. — 22. filios] inter filios. — 22. omnes] homines. — 27. nati 
ex Deo] ex deo nati.— 28. quidquid] quicquid. — 31. implevit] im- 
plebit (Ztéera b in ras.).— 33. quam] ubi. — 33. quaesisse] om.— 
35. habebat] corr. ex habeat.— 40. amplectemur] amplectimur.— 45. 
videbis] vides. — 53. non sicut] sicut. 

2017, 4. ex hoc] hoc.—12. manus] munus.— 13. respexit] aspexit. 
— 1g. apparuit] aparuit (¢temgue tn lin. 20).— 21-22. facta et cor] 
facta. Cor.— 25. nos] vos. — 26. vobis] corr. ex vos. — 27. Deus] 
in ras., fortasse corr. ex dns. — 37. nostrorum peccatorum ] peccatorum 
nostrorum. — 41. fratrem] fratres. — 42. nos] vos. — 42. quid nos] 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 63 


quid. — 43. scimus] scitis. — 49. apparebit] aparebit.— 49. in gloria] 
gloria eius.— 52. exspectant] expectamus.— 54. manet] manebit. — 
55. non| om.—55. audite] audi.— 56. quod] quid. 

2018, 2-3. in corde suo contempturus est] contempturus est in corde 
suo.— 4. Domino] Deo. — 6. quia] quoniam (z¢temgue in lin. 10).— 
II. animam suam posuit] posuit animam suam.— 11-12. animas pro 
fratribus| pro fratribus animas. — 13. noveritis] noveritis fratres. — 17. 
tollet| tollit.— 19. clarificaturus] glorificaturus. — 22. incipit] incipit 
ipsa. — 25. charitatem] hac caritate.— 31. effocetur] offocetur. — 34. 
facultates | substantiam.— 48. tuus] 0m.—49. sanguine Christi] Christi 
sanguine. — 53. hoc tibi] tibi hoc.—58. tu] om.— 59. ostendis te] 
ostendis. 

2019, 7. manifestatum] manifestum.— 11. commendetur] commen- 
datur.—15. exstirpate] extirpantes.—15. effocetur] offocetur. — 20. 
in mare. minio scripta Item eiusdem. — 20. In illud, Et in hoc] Ab eo 
quod scriptum est: In hoc.— 21-22. Et hic est Antichristus de quo 
audistis] omnis spiritus qui confitetur lesum Christum in carne venisse 
ex Deo est.— 29. ipso] illo.—30. corde] cordi.— 40. animas] ani- 
mam. — 50. hic incipit] incipiat.—51. tribuat] quisque tribuat. — 57. 
tuam |] 0#.— 57. ponere pro fratribus| pro fratribus ponere.— 58. tuis] 
om.—58. multa] om. 

2020, 1. talia multa] multa talia.— 4. ponere pro fratribus suis] pro 
fratribus ponere. — 5. animam]| animas.— 12. et lingua] neque lingua. 
—17. se] om.—27. autem] enim. — 27. diiudicer] iudicer. — 4o. 
revocemur] revocemus.— 42. revocemur] corr. ex revocemus. — 44. 
unusquisque] unusquisque nostrum.— 49. unusquisque, ait] ait, unus- 
quisque. — 53. cognoscimus] cognoscitur.— 57. ipse] om. 

2021, 4. dextera] dextera tua.— 6. operatur] operante.— 7. debet] 
enim debet.— 7. nec] ne.—8. dilectione] de dilectione.— ro. es] 
esse. — 12. hominum] humanum.— 13. quem] que. — 14. persuadea- 
mus] corr. ex persuademus. — 16. facimus] fecimus.— 17. sit] est. — 
17. maior est] add. in marg.— 1g. si potes] non potes. — 21. a facie 
tua quo] quo a facie tua. — 22. qua] quo.— 22. ut] et.— 25. fugies] 
fugiet.— 27. fuge] confuge. — 29. es tu] tu es. — 32. iactare] ponere. 
— 36. corde] cordi.— 37. si] et si.— 43. quidquid] quicquid (z¢em- 
gue in lin. 46 e¢ 53).— 43. accipiemus ab eo] ab eo accipiemus. — 
48. repetendum] recipiendum. — 58. occurrit] incurrit. 


64 Arthur Stanley Pease 


2022, 4. quis quod] quisque quod. — 9. angustamini] angustiamini. 
—g. nobis] vobis.— 18. designatum] desygnatum.— 20. attendas| 
adtendas. — 20. videtur] est.— 21. quidquid] quicquid (ztemgue in 
lin. 52).— 24. postulaverimus] postulaverit.— 24. accipiemus] accipit. 
— 29. ex Deo natus est] natus est ex deo. — 35. peccatum non habe- 
rent] non haberent peccatum. — 38. venissem] venirem.— 41-42. quo 
. . . quo] quod . . . quod.— 46. nosmetipsos] nosipsos. — 49. hic] 
hinc.— 50. nos non] non nos.— 54. attendat] adtendat.— 56. qui] 
quia. — 58. habemus] habeamus.— 58. verumtamen] veruntamen. 

2023, I. conscientiae| corr. ex cor ...—4. petisse apostolum | 
apostolum petisse.— 8. auferret eum] auferretur (corr. ex auferetur). 
—g. in infirmitate] corr. ex infirmitate (¢temgue in lin. 27).—11. 
auferretur] corr. ex auferetur (¢femgue in lin. 51).—11. illo] eo. — 
21. rursus| rursum.— 30. auferri] auferre.— 32. non est exauditus] 
exauditus non est.—4o. dubitet] dubitat.— 47. et ipsi Iob feminam 
propterea] qui ad ipsum lob propterea feminam. — 51. stimulus] covr. 
ex stimulis.— 53. est exauditus| exauditus est.— 53. etsi] 0m.—56. 
ille] iste. —58. sed] o0m.—58. evangelio] evangelio invenimus. 

2024, 7. est] om.—8. dicamus]| dicimus. — 15. aquam] om.— 22. 
eos... eorum| illos . . . illorum.— 25. praeda factus est] factus est 
praeda. — 31-32. in sectione. — 34. attendit] adtendit. — 35. sanita- 
tem] salutem.— 38. interpellat] postulat pro nobis.— 47. expedit] 
tibi expedit.— 50. et] add. supra.—51. quidquid] ergo quicquid. — 
54. ubi] ubi ipse. 

2025, 2-3. et qui servaverit mandatum eius] 07.—10. Paulus] om. 
— 13. non] om.— 14. de dilectione] dilectione.— 15. quidquid] 
quicquid. — 16. ait, hoc est] est, ait.—17. mandatum eius] manda- 
tum.—17. nomini] in nomine.— 1g. ipse] ille.— 22. valde enim] 
enim valde. — 26. tempori opportuna] tempore opportuno. — 31. ex- 
spectatur] expectatur.— 38. haec| om.— 38. praesentiae] praesen- 
tium.— 40. se] om.— 43. pacis et] pacis.— 44. attendat] adtendat. 
— 45. attendit] adtendit.— 46. copulamur] corr. ex compulamur. — 
50. non| om.—52. norunt] noverunt.—56. si ergo] sic ergo. — 56— 
5¥. omnes ... > diligunt!./.\., habent] omnis 4.» diligit awe habe. 
—58. es| est. 

2026, 1—2:) NE.) .-s nabes ys. (eb NON habes ne sa, ela Deas mnam 
non habeas. —11. et quis] quis. — 12. nobis proposuit] proposuit 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 65 


nobis. — 14. discernamus] discernimus.— 14. primo] primum.—15. 
attendite] attente.—18. nomine aquae] aquae nomine.— 21. aquae 
vivae fluent de ventre eius] de ventre eius fluent aquae vivae. — 24. qui 
in eum erant credituri] credentes in eum.— 25. ait] ait matheus. — 
26. clarificatus| glorificatus. — 29. Pentecostes] pentencosten. — 30. 
exspectabatur] expectabatur.—30. clarificatio] glorificatio.— 31. clari- 
ficaretur] glorificaretur.— 32. praepararent] corr. ex praeparent. — 34. 
fluent de ventre eius] de ventre eius fluent. — 37. hi] 0m.— 38. erant 
credituri| credituri erant.— 38. ergo] igitur.— 38. significat] sygnifi- 
cat.— 40. invisibilis| invisibilis est.— 42. et] add. supra.— 42. est] 
est enim. — 45. praecidunt] praeciduntur. — 46. paleae] palea. — 48. 
significatus] sygnificatus.— 49. et testantur| attestantur.—5o. Salo- 
monis| Salemonis. ! 

2027, 3. evangelico testimonio] testimonio evangelico. — 4. spiritu] 
spiritu sancto.— 4. hi] om.— 8. te] om.—vo. ne credideris] non 
credideris. —16. hic quid] quid hic.—1g. probo] probabo (corr. ex 


probo).— 29. nihilominus non] nichilominus. — 33. confitentur] con- 
fitetur (zéemgue in lin. 37).— 34. se forte] forte se.— 35. nos] et nos. 
— 38. Arianis] arrianis.— 38. confitentur] corr. ex confitetur.— 42. 


Cataphrygas | catafrigras.— 55-56. nec nos] nos non (non ada. supra). 

2028, 1. non] et non.—3. et] corr., fortasse ex vel.— 5-6. quis 
est . . . venisse?] om.— 8. invenimus] inveniemus. — 9. haereses] 
hereses (corr. ex heresses).— 15. huc] om.— 16. recederet] disce- 
deret.— 27. confiteor] profiteor.— 29. negas corde] corde negas. — 
31. in carne Christus] Christus in carne. — 34. tu] tu autem. — 38. 
resonent] sonent. — 38. sonant] sonent.— 38. ibi est] est ibi.— 43. 
non] add. supra.— 47. manifestum] manifestatum.— 47. cognosca- 
mus] agnoscamus. — 48. sunt] om.—53. negat|] negas.— 56. dis- 
rumpis |. dirumpis. 

2029, 5. unum de] unum ex.—6. sic] sic homines. — 7. solvitur? 
. . . docetur?] solvit? . . . docet?—o. furatur] corr. ex furantur. 
— 10. sic] om.— 13. facere nolite] nolite facere.— 18. verba] verbis 
(<n ras.).— 19. multa nos cogit] cogit nos multa.— 26. im marg. 
minio scripta Item sermo beati Aug.— 27. sequitur] scriptum est. — 
27. filioli] filioli, et vicistis eum. — 28. Deum nemo vidit umquam| et 
misit filium suum litatorem pro peccatis nostris. — 31. eremus] here- 
mus. — 31. Israel] israhel.— 33. duce Deo] deo duce (deo add. 


66 Arthur Stanley Pease 


supra). — 33. iussio] visio. — 34. circumierunt] circuierunt. — 39. 
saepe]| sepe (covr. ex spe). — 39. nobis commemorantibus] commemo- 
rantibus nobis. — 42. et tentationibus] temptationibus. — 43. eremo] 
heremo. — 45. ponere] add. supra.— 45. abundantius] habundantius. 
—5o. ut dimittat] dimittat.—51. peccata quae] peccata nostra qua. 
— 53. odium] odio. — 56. vobis] vobiscum. 

2030, 2. qua charitate fit] quia caritate fit.— 5. vos, inquit, ex deo 
estis] estis vos ex deo.— 9. omnes] corr. ex omnis. — 15-16. poterat 
filius . . . ponere] filius . . . ponere poterat.— 19. iste] ipse. — 24. 
arrogantia superbiae| arrogantiae superbia (/¢terae -ia in ras.).— 27. 
vicistis] vicistis eum. — 30. esto] ergo. — 31. Dominum] deum. — 
32. regat] te regat.— 37. cognoscitis] cognoscetis.— 38. hi] hiu.— 
40. contra] loquuntur contra.— 45. veritatis] corr. ex veritas. — 46. 
credis Christo] Christo credis.— 50. sentias] sentiat.— 50. cum viro 
habet. Quotidie] cum viro loquitur vel causam habet cottidie. 

2031, 3-4. non minabatur] ista passus est.— 7. morieris] moriaris. 
— it. ex] et in.—13. audit nos] nos audit. —15. antichristos| anti- 
christum.— 19g. nos audit] audit nos.— 22. et haec| haec.— 22. spiri- 
tus] om.— 25. homo monet?] hoc monet.— 29. novit] cognovit. — 
32. istas| omnes. — 34. voce spiritus] spiritu.— 35. nihil . . . debe- 
remus | o7.— 43. vobis] nobis. — 44. Deus dilectio] dilectio Deus. — 
45. donavit Deus dilectionem | 07.— 53. modo] modo ergo. — 53. est 
enim] et enim.— 54. filius| filius deus.—54. sanctus] sanctus deus. 
—55. deus ex deo| ex deo est. 

2032, 3. deo est] deo.—15. habere] et habere.—15. potest] esse 
potest.— 16. malus] malus esse (céemque in lin. 20, 23, 24, ef 26).— 
29. ad hunc] adhuc. — 33. prior ille] ille prior. — 34. redamandum | 
reamandum (corr. ex redamandum).— 35. sic] add. supra. — 36. ini- 
quitatem ] iniquitates (ztemgue in lin. 377).— 37. aegrotos] egros. — 4o. 
ipsum] eum.—42. potest habere] habere potest. — 43. in nos] in 
nobis (27 ras.).— 44. unde] add. supra.— 45. nos] nobis. — 45. uni- 
cum] unigenitum.— 46. sic et| sicut.— 48. eum] illum. — 48. et 
cum] cum.— 49. pater] pater, et.— 51. est Iudas] Iudas.— 51. ergo 
traditur] traditur ergo.— 54. eum| illum.— 56. seipsum] semetipsum. 

2033, 4. in proditione]| proditione.— 7. patrem] Deum patrem. — 
13. qua redempti sumus]| 07.— 18. eam intentionibus si] intentionibus 
sl eam.— 27. plagas et] plagas.— 31. multa] multa sepe.— 32. pro- 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 67 


cedunt] corr. ex produnt.— 43. misit unigenitum] unigenitum misit.— 
52. invicem diligere] diligere invicem. — 53. inquit] om. 

2034, 1. vellemus] velimus.— 8. locos] loca.— 8. velut] et velut.— 
16. ducunt] corr. ex dicunt. — 18. inquit] 0m. — 22. intellectu] intel- 
lectum. — 27. aliquos] corr. ex aliquis. — 28. effodi] effudi. — 30-31. 
inqua] qua (¢temgue tterum in lin. 31).—35. dat Dominus] dominus 
dat. — 37. vasculum] vasculum caelatum. — 37. anaglyphum] ana- 
gliphum. — 43. vellet] corr. ex velit.— 44. charitas vobis] vobis cari- 
tas.— 45. habete, possidete] habere (corr. ex habete), possidete. — 
48. commemoratur] corr. ex memoratur.— 51. nec] ne. — 56. tuum] 
om.— 56. non das] add. supra. — 59. corrigendum |] corripiendum. 

2035, 1. delectent] delectentur.—1. si] om.— 7. correctionis dilec- 
tionem] correctionem dilectionis.— 8. demonstrata] monstrata.— 9. 
Dominum. Species illa] dominum in specie. —14. ad] sed ad. — 33. 
cognoscit] cognoscet.— 33. vindicat] vendicat (7 ras.).— 36. ne 
. . . deleatur| nec . . . deletur.— 38. quo] corr. ex in quo. — 40. in 
marg. minio scripta Item eiusdem.— 41. De eo quod sequitur] Ab eo 
quod scriptum est. — 41-42. Si diligamus . . . manebit] Deum nemo 
vidit umquam. — 42. Deus dilectio est, et] 07.— 43-44. in eo] in eo 
manet.— 45. verbum] verbum est. 

2036, 6. vacantes] cantantes.— 10. quodque] quod ei. — 13. istis] 
add, supra.— 18. videntur] viderentur.— 19. interiori] interiore. — 
20. membra] menbra. — 35. hebebis (perperam impressum) | habebis. 
—41. quod bonum] bonum quod.— 45. volunt sibi] sibi volunt. — 
47. faciens| fac.— 48. susum] sursum (corr. ex susum ; téemgue in lin. 
49 et 50).— 48. faciens] facias.— 48. Dudbia lectio : iusum aué visum. 
Sed in lin. 49 procul dubio visum.— 49. iusum]| visum (772 ras.). — 53. 
quod] quando. — 54. quidquid] quicquid. — 54. firmat] confirmat. 

2037, I. fundamentum]| fundamenta.—5. bona coram hominibus] 
om.— 8, autem] om.— 10. nos aliquando| aliquando nos. — 14. lau- 
dem suam sed in laudem] laude sua sed in laude. — 14. et quantum] 
at quantum.— 16. confitetur] confiteatur (corr. ex confitetur).— 16. 
conviciamur] confiteamur. — 23. habebat] habet et.— 26. elatus] 
elatus est.— 29. enim] om.— 35. modo illa] illa modo. — 39. panem 
dare egenti] dare panem esurienti.— 40. aegrotos] egrotum. — 51. 
charitatem] dilectionem.— 52. est datum] datum est.—54. autem] 
om. 


68 Arthur Stanley Pease 


2038, 17. qui] cum.— 24. accipi] rebus accipi.— 24. charissimi] 
karissimi. — 25. benivolentiam] bonivolentiam.— 25. habet] debet. — 
27. enim verbo etiam] etiam verbo. — 29. audimus] audivimus. — 31. 
et ad] ad.— 32. quidquid] quicquid. — 35. quaedam benivolentiae 
est] quadam bonivolentiae. — 36. eis quos] quod. — 42. et non] ut 
non. — 45. discordet] discordat.— 48. exstinguetur] extinguetur. — 
49. amas] amabis. —52. eum] cum. — 53. est tui] es tu. 

2039, 5. avaritia|] cupiditas est.— 15. inquit] inquis.— 19. peco- 
rum] peccorum.— 32. cum| dum.— 33. detererent] detergerent. — 
35. clamabat] clamat. — 38. potestatem tibi] corr. ex potestatem 
meam feci, potestatem tibi.— 39. ferae] corr. ex ferrae.— 42. infra] 
intra (¢éemgue in lin. 46 et 47).— 42. erunt] erant.— 44. subditur] 
subditus est. — 45. pecora] peccora.—55. contemptibilibus] corr. ex 
contemptilibus. — 58. lacerati] laniati.—59. Deo? Aut erant servi] 
deo servi. 

2040, I. et non erant servi] et servi.— 3. et non] non.— 4. Macha- 
baeos, agnovit, fratres et istos] ut Machabeos fratres agnovit et istos. — 


6. qui dixit] sicut dicit.— 10. creatura sua] creatura.—11. deus 
quosdam] quosdam deus. — 13. spiritualiter] invisibiliter vel (vel add. 
supra) spiritualiter.— 21. saeculi huius fluvius|] saeculum hoc. — 21. 


decucurrerit ] decurrerit.—27. agnoscet] agnoscit.—29. subditi sumus | 
sumus subditi.— 33. bestia] corr. ex bestias. — 36. esse] om. — 38-— 
39. tui] te. — 42. vis semper] semper vis. — 43. invidus]| invidus eris. 
—44. ipsum] ipsam.— 49. homo modum] modum homo. — 49. ava- 
rior] dum avarior.— 50. pecora] peccora.— 53. facit] faciat.— 57. 
mortuos| mortuum. 

2041, 1. ducit] ducet.— 13. martyrium] corr. ex martyrum. — 13. 
et martyrium] martirium.— 19. intro] intra. — 26. superbus] superbia. 
— 28. disciplina] ad disciplinam. — 29. eleemosyna] elemosina. — 32. 
videt| videat. — 38. laudem subtrahis Deo] 0m.— 38. quibus eleemo- 
synam]| elemosinam.— 47. eleemosynam] elemosinam. — 54. fratres] 
add, supra. 

2042, 6. cum] et cum.— 7. amas] corr. ex adhoc amas. — g. vidit] 
videt.— 14. et nos] nos et.— 15. dicimus] nam dicimus.—17. pec- 
catores] nos peccatores.—18. remaneremus| maneremus.— 20. quod | 
quae. — 22. contumeliis] covv. ex incontuliis.— 27. ipse] tibi ipse. — 
31. inimici dilectio] in dilectione inimici.— 32. quae] quia. — 36. ad- 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 69 


monuit] monuit.— 37. diligas inimicos] inimicos diligas. — 39. odis] 
odisti.— 40. attende] attendite.— 41. remanerent] corr. ex remaneant. 
— 42. quia nesciunt] non enim sciunt.— 45. resurrexit] surrexit (corr. 
ex resurrexit).— 46-47. coeperunt cum] cepit in.— 47. nomen] in 
nomine.— 51. longiuscule] longuis (stc,; corr. ex longiuscule).— 53. 
ideo] id est.—53. sic] sibi.—55. flammas] flammam.—55. et in] 
in. — 56. accensa] accensus. — 59. precare] deprecare. 

2043, I. aget] agit.— 3-4. non ut] ne.—5. phreneticis] freneticis. 
—12. illud unde] unde. — 13. iniuste te] iniuste.— 15. te odit] odit 
te. — 15. odisti] odis.— 16-17. malo? unum] malo? cupiditas saeculi, 
unum.—18. sed] si.—19. quae, quae] quaequae.— 20. tibi facit] 
facit tibi.—27. exspoliet] expoliet.— 28. tibi utile] utile tibi.— 28. 
illum] ille.— 29. ut] ut et.— 31. diligamus] diligimus. — 32. perfici- 
eris] perficeris.— 34. eum] illum.— 39. quia] qui.— 45. interroga 
apostolum | apostolum interroga. — 49-50. qui aegrotatis] quia ad egro- 
tos.— 50. et desperatis?] desperabatis.— 54. cuius] cul. —54. primo] 
primi. 

2044, I. sic] sicut.— 3. sanari] salvari.— 4. incorruptionem et 
mortale hoc induerit] om.—6. est] et.—9. confessus] add. supra a 
m*(?).—g. quod] quoniam.—g. est] sit.-—10. Deus] om.— 10- 
II. non multis dicamus] 0#.—11. fuerit, non] fuerit, non multis dica- 
mus, non.— 13. sed] et. — 13. cognovimus] cognoscimus. — 13. cre- 
didimus] credimus. — 14. quam dilectionem] dilectionem quam. — 14. 
Deus habet] habet deus. —17. diceretur] diceret.— 18. et] nunquid 
et. — 20. in se] se. — 22. te contineat] contineat te. — 25. cadis] 
cades.— 26. cadit] cadet. — 32. ad eum] ad deum. — 32. mancipium | 
corr. ex man. ipsum. — 33. si omnes] omnes. — 42. vides| vide. — 46. 
quaereremus] corr. ex queremus.— 52. ad commendandam] acom- 
mendandam. — 54. confirmetis| confirmetur. 

2045, 1. 2” marg. minio scripla Item sermo b. aug. — 2. de eo quod 
sequitur | ab eo quod dicit. — 3. nobis: usque] nobis ut fiduciam habe- 
mus in die iudicii. usque.— 3. et hoc] hoc. —7. restare] restitisse. — 
14. amarus] qui exigit dulcis non est et a quo exigitur amarus. — 19. 
est spiritualis] spiritualis. — 20. et naturalis| affectus et naturalis est. 
— 21. sugens] sugiens.— 24. etiam a] etiam. — 26. eos... . repelli] 
eas... repellere.— 27. sed et] sed.— 33. textum] texum.— 34. 
solemnia] sollemnia. — 37. sanctitas] caritas.— 38. posset] possit. — 


70 Arthur Stanley Pease 


39. ut] add. supra. — 39-40. et magna] magna. — 44. in illo manet| 
in eo. — 45. et esto] esto. — 46. maneat] manet.— 46. deus manet] 
(manet add. supra).— 47. manes] mane.— 48. dicit apostolus] aposto- 
lus dicit.— 57. profeceris| proficeris. 

2046, 1. in nobis dilectio] dilectio in nobis. — 3. quisquis] quisq ; 
—6. non possunt habere] habere non possunt.— 8. illos] et illos. — 
13. in die] in diem.— 16. inquis] inquies.— 19. sua] om.— 21. 
Apostolus] Paulus Apostolus. — 25. exsequitur] exequitur.— 27. cor- 
roborantur] corr. ex corobantur. — 29. incipit] cepit.— 30. veniret| 
corr. ex inveniret.— 32. inventurus] iam inventurus.— 32. coronet| 
coronat. — 43. erue] eripe.—52. ut aequo] et equo. —57. hic] hanc. 
— 58. inquit] inquit cupio (cupio add. supra a m? (?)).—59. autem] 
om. 

2047, I. agite] agere.—7. eius| dei.—12. aliquid impossibile] 
inpossibile aliquid. — 13. esse homo] homo esse. — 15. dicis] dicit. — 
17. dicis| 22 vas.— 21. debemus] debemus ergo. — 34. dilexit] diligit 
inimicos. — 38. ita] om.— 40. praestamus] praestemus. — 4o. lacry- 
mas| lacrimas.— 52. coeperit charitas] caritas ceperit.— 55. illa fit] 
fit illa.—57. qua intret| quo intret. 

2048, 6. et in hoc saeculo quis] qui.—7. exsultet] exultet.— 12. 
aemulatores| amatores.—17. dicit] dicitur.—18. luctum] planctum. 
— 18. concidisti] conscidisti. — 29. quam si non curaretur] add. supra. 
— 30. ideo] corr. ex deo. — 32. ut] et.— 32. succedat] succidatur. — 
48. si ille] illee—52. codices duo] duo codices.—56. agitare] et 
agitare. 

2049, 4. quaedam] om.—5. duo| et duo.—5. movit] intonuit. — 
13. alius] alius timor.— 13. istos] ergo istos.—14. intelligamus] in- 
telligimus. — 22. quod] quia.— 23. in te timor] timor in te.— 27. 
quo| quod. — 27. gehennam] ignem aeternum. — 33. istos] 0m. — 43. 
adulterii] adulterina.— 43. immunditia] inmundicia.— 46. interroga 
illam] respondeat illa.—46. respondet] o7.—51. damner] damnet. 
—55. his] hinc.—55. timent] timet.—55. Deum] om. 

2050, 5. tameat (perperum impressum) te] te timeat.— 6. delectet] 
delectat.— 10. dicimus] diximus.— 18. captat] captat, e¢ m* (?) add. 
supra: a. observat.—24. et bonam| bonam.— 24. etiam malam] 
quae mala est.— 28. faciem] faciem suam. — 30. faciem suam avertat ] 
avertat faciem.— 33. coram] contra. — 35. eam] illam.— 39. puta- 


A Flarvard Manuscript of St. Augustine 71 


mus] putas.— 43. aures] et aures.— 44. non] add. supra.— 45. meas 
aures illi] illi meas aures.— 46. aliquid potius] potius aliquid. — 40. 
vis] vis ut.— 50. iam] om.—52. exspecta] expecta. 

2051, I. securiter] securi (corr. ex securiter).— 1. timet? cavebit] 
timet, cavet.— 2. non ne] ne non.—4. quid?] quidem. —5. tibias] 
tabulas. — 5. illa] ille.—6. illa de timore] ille de timore dicit.— 6. 
sed illa] sed ille dicit.— 6. quo] quia. — 7. illa] ille.— 10. diligamus] 
diligimus. — 10. nos dilexit] dilexit nos. — 11. dilexisset] diligeret. — 
14. diligeremus eum] eum diligeremus. — 14. diligebamus eum] dilige- 
bamus.— 21. faciem suam levare] levare faciem suam.— 22. faciet] 
facit. — 22. exspectat] expectat.—23. exspectando] expectando. — 
24. agere| agat.— 26. impar imparem | inpar inparem (corr. ex parem). 
—27. et ducere] aut ducere.— 27. in illa] optet ut illa.—28. vero] 
autem. — 33. est pulcher]| pulcher est. — 35. deformibus pulchros] de- 
formi pulchrum.— 41. in nobis] nobis. — 47. quia] quia deus, quia. — 
51. et congrueret] congrueret. — 53. est| 07.—55. Isaiam] Ysaiam. 

2052, 1. Isaia] Ysaia. — 3. adhibe] sed adhibe. — 4. exponat] corr. 
ex exponit.— 7. aequalis|] se equalem.— 9. eum] om.—15. amans 
curras, currens ames] ames curras, curris amas. — 19. in| add. supra. 
— 20. timor] timor dei.— 27. diligamus] diligimus.— 28. dicat] ut 
dicat.— 29. diligo] diligo deum. — 32. quia| add. in marg.— 35. dili- 
git et Deum?] om.— 36. ipsam] add. supra.— 37. dilectionem] ipsam 
dilectionem.— 38. ergo, qui] ergo? quia.— 39. ideo. Diligendo] ideo 
ille diligendo.— 46. quando] siquando.-— 46. si putes] putes. — 49. 
Deum diligat] diligat deum.—51. potes| potest (corr. ex potes).— 
57. ille oculus] oculus ille. 

2053, 9. inhaerere] adherere.—10. bonum est} bonum.—11. meum 
est] meum.—11. gratis] est gratis.— 14. inhaeres] heres.— 15. et 
donat] ut donet.— 25. dixit] om.— 29. si diligis eum] si imperator 
(in ras.).—32. te diligere] diligere te. — 36. habetis huius rei] huius 
rei habetis. — 40. tribulationes] tribulationes ipsius. — 42. teneamus 
Christum] o.— 46. arrhas] arras.— 46. donum] om.— 48. 7” marg. 
minio scripta Item eiusdem.— 49. De eo quod Ioannes scribit] ab eo 
quod ait.—53. adfuistis] affuistis.—58. ipso] eo.— 59. sequuntur] 
secuntur. | 

2054, 3. non sic] sic non. — 4. fines (ferperam impressum) | fides. 
—6. Paulo apostolo] apostolo Paulo.— 7. quidem] enim.—17. dixit] 


72 Arthur Stanley Pease 


dicit.— 18. quo] ad quam. — 18. dixit] dicit.— 23. peregrinabamur] 
corr. ex peregrinamur. — 23. nos movere| movere nos.— 24. venit] 
advenit.— 27. solo] solum.— 34. et quem] quem.— 35. te] om. — 
36. Eliam] heliam.— 39. Simon| symon. — 39-40. non revelavit tibi 
caro et sanguis] caro et sanguis non revelavit tibi.— 40. est in caelis| 
in caelis est. — 41. prosequantur] secuntur (corr. ex persecuntur).— 
49. filius Dei, sanctus] sanctus dei, filius.—51. hoc Petrus]: petrus 
hoc. — 52. Christiani] christiana.— 55. nam]| namque. — 56. tu 
es| om. 

2055, 2. quomodo] quodin.— 18. Christum] Christo. — 35. est ex 
Deo natus| ex deo natus est.— 42. dicebat] corr. ex dicebant. — 43. 
unus est}-unicus. — 44. filium Dei] dei filium (filium add. tn marg.).— 
47. et filios] filios.— 47. Quos filios Dei? |] om.— 49. compage] com- 
pagie. — 53. gloriatur] glorificatur.—55. membra] membra de mem- 
bro. — 58. poterit] potest. 

2056, 1. quomodo, quando] quomodo non diligis Christum, quando. 
— 3. Cum filius Dei] cum filius.— 5. quid diligas] quod vis ut diligas. 
—5. sequuntur] secuntur.— 5. te caetera] et cetera.— 6. Dicas] dicis 
(corr. ex dicas).—9. Deum] add. supra.—17. membris] membris 
suis. — 23. non aliud] nisi quia non aliud (non aliud zz ras.).— 28. 
sic se] corr. ex se sic.— 29. quae] qui.— 33. in unum] unum. — 34. 
inde| in hoc. — 36. praecepta] mandata. — 37. difficultate] difficulta- 
tate. — 37. praeceptum] praecepta. — 38-39. quid laboras amando? 
Amando avaritiam. Cum] qui laborans amando avariciam, cum. — 41. 
trituras] om.— 44. cum] om.— 45. timentur]| times.— 52. tibi] om. 
(ctemque in lin. 53). 

2057, 1. amor] amor tibi.— 1-2. me tibi] me. — 3. modo audistis] 
audistis modo. — 4. delectationes] delectationes (corr. ex dilectiones) 
suas (add. supra).— 9. quia ipsa] quae.—-12. hoc] hanc.—13. ad 
eam requiescemus] requiescimus.— 15-16. Dixit ... . finem] om. — 
20. est] om.—21. excelsissimum] excellentissimum.—-29. et alio] 
alio. — 30. quid] quid enim. — 31. ponit] poni.— 32. Nolite] noli.— 
38. et quando] quando. — 41. Christus est] est Christus. — 44. pater] 
et pater.— 45. alibi] et alibi.—47. quidquid] quicquid.— 51. tib; 

StTARST Diy Mea tanioh. 

2058, 2. valetudo] valitudo. — 2-3. ibi finis] corr. ex finis ibi. — 4. 

quidquid] quicquid.— 5. honores] honorem. — 9-10. Sed ecce amaris 


A Harvard Manuscript of St. Augustine 73 


tu, laudaris; noli] Sed amas (corr. ex amaris (?)) ut tu lauderis (corr. 
ex laudaris) et tu nolii—18. sermonem, in Deo laudabo verbum] ver- 
bum, in Deo laudabo sermonem. — 25. reficimur] reficimus. — 27. hic] 
. hoc.-— 30. quia] quoniam (2% ras.).— 30. apparuerit] aparuerit. — 
35. finis] iste finis.—37. ubi est] ubi.—4o. angustamini] angustia- 
mini.— 44. angustari] angustiari.—44. lato] lato hoc.—45. quid- 
quid] quicquid. — 46. angustat] angustiat. — 48. laboras] corr. ex 
laborans.— 50. tollit tibi] tibi tollit—57. venari] vanari..—58. se- 
quuntur] secuntur. 

2059, 12. Diliges] om.—13. sicut] tanquam.— 15. ista epistola] 
epistola ista.— 23. saeviat] seviat (corr. ex serviat).— 29. et] om.— 
30. si] sed si (si add. supra).— 34. blandientis] corr. ex blandimentis. 
— 35. procedant] procedat.— 40. sunt fratres] fratres sunt.— 41. in 
inimicum | inimicum.— 44. vivis| vivat.— 45. sed] sed si.— 46. non- 
dum credidit] non credit in.— 46. si credidit] si credit in.— 47. 
credit] credunt.— 47. reprehendis vanitatem] reprehendit unitatem. 

2060, 8. ubi] ibi.—ro. incipiens] incipientes.— 11. diffundatur | 
diffunditur.— 11. dicit] dixit.— 11. Christus et] Christus vel. — 13. 
Africa] Affrica.— 13. fines] corr. ex finis.—15: partem] patrem. — 
Ig. suum] om.— 20. praecidit] precidet.— 24. contereret] conteret. 
— 28. honorabat] honorabatur. — 32. amplecti volui] amplecti te 
volui. — 33. quodvis| corr. ex quidvis. — 34. compagem] compaginem. 


— 34. susum] sursum (corr. ex susum).— 37. eis] his.—43. ergo| 
om.— 44. quadragesimo]| quadragesima. — 44. commendavit] com- 
mendabat (corr. ex commendat).— 46. quia] qui.— 48. adoraret| 


adorat.— 55. calcabantur] conculcabantur. 

2061, 1. sitio] et sicio.— 2. et peregrinus] peregrinus. — 4. hoc in 
tempore | in tempore hoc.— 5. regnum] restitues regnum.— 5. Israel? | 
Israhel. — 7. supervenientem] supervenientis. — 8. qua] ubi.—1r. 
usque] 0m.— 11. qua iaceo qui] quia iaceo, quia.— 13. Qua iacet? 
Per] quia iacet per.—14. violes . . . calces] calces . . . violes.— 
16. domo] domo sua.—17. proximum] proxime.—1g. chara] cara. 
— 20. et vocet] ut vocet.— 21. tenet] teneat.— 22. ante] om.— 23. 
verba novissima] novissima verba. — 24. sepulcrum] sepulchrum (zéem- 
gue in lin. 34 et 36).— 26. exsistat] existat.— 27. ergo] om.— 31. me 
plus] plus me.— 33. sunt tam] tam sunt.— 37. vixit] iussit. — 39. 
non ad eum] ad eum non. — 42. sepulcro] sepulchro. 


74 Arthur Stanley Pease 


2062, 3. videntis| vidente.—4. an contemnantur an non contem- 
nantur? Illius] an non contemnatur ille (corr. ex an non contemnatus 
an non contemnatur ille).— 6. quidquid] quod.—12. ideo] adeo, — 
1g. traditores| traditor es (zzemgue tn lin. 20).—27. pati Christum] 
Christum pati.— 27. a mortuis] om.— 28. die tertia] tercia die. — 29. 
ubi] ibi. — 32. in terra] super terram.— 32-33. et quae ligaveris . 
et in coelis] om.—35. incipiens| incipientes.— 39. Christo praedi- 
centi] CRISTO PREDICANTI. 

















rr. 


yoke 


UNIVERSITY OF ILLINOIS-URBANA 


871A59.YP 


C001 
PT OF ST. AUGUSTINE. C 


WINNIE 


A HARVARD MANUSCRI 


3 0112 023661082 



























